Wanneer wij, anno 2010, in Valkenburg de naam Polfermolen noemen, dan denken we aan het sportcomplex, zwembad en gemeenschapsruimten aan de Plenkertstraat. Maar de naam Polfermolen heeft een heel andere geschiedenis. Dat leest u in dit verhaal van de te vroeg gestorven Valkenburgse historicus Jan Notten.

De bewogen geschiedenis van de Polfermolen in de Plenkert

De molensteen van de vroegere Polfermolen ligt er nog steeds.

Niet één molen maar twee

Op de plaats waar zich nu de gebouwen van de (voormalige) Bierbrouwerij "De Leeuw" bevinden, ging Bertrand Loisel uit Valkenburg in 1820 over tot de bouw van een kruitmolen. Het was een uitgestrekt terrein. Loisel liet twee molengebouwen neerzetten, tegenover elkaar aan weerszijden van de molentak van de Geul. De overige gebouwen stonden verspreid over het terrein. Het woonhuis van de opzichter en het magazijn werden uit mergelsteen opgetrokken, de andere acht  waren van hout. Houten gebouwen bieden bij een ontploffing minder weerstand. Loisel had de opdracht van de bouw gegeven aan zekere Jakob Bongaerts uit Grubbenvorst. Op 9 november 1820 kregen Loisel en de gebroeders Ritter, buskruitfabrikanten uit Altenkirchen, bij Koninklijk Besluit toestemming tot de oprichting van een kruitmolen.

In het begin van de negentiende eeuw telde ons land dertien kruitmolens en toen er een paar weggevallen waren, kreeg die in de Plenkert nummer 11. Haar officiële naam luidde: "Kruitmolen no 11 Prins Frederik der Nederlanden."

Valkenburg, een stadje gebouwd van mergelsteen


Een fraai voorbeeld van mergelarchitectuur van ruim 100 jaar geleden is het pand van de 100 jaar oude Limburgsche Banketbakkerij, hoek Grotestraat-Bogaardlaan.

VALKENBURG - De wandelaar in Valkenburg, die oog heeft voor iets anders en iets meer dan terrasjes, vermakelijkheden, paraderende toeristen, glazen bier en vermaak, die zal zien dat Valkenburg op een heel bijzondere manier is gebouwd. Het is een stadje gebouwd van mergelsteen. Een unieke bouwsteen, die hier in de bodem wordt gedolven. De enige natuurlijke bouwsteen die in Nederland wordt gevonden en gebruikt.

Mergel is een sedimentatiegesteente. Dat wil zeggen dat deze kalzandsteen in laagjes is gevormd op de bodem van een ondiepe subtropische zee, ongeveer zoals de Waddenzee nu is. Maar dan wel tussen de 60 en 80 miljoen jaar geleden! In deze zee leefden vele kleine diertjes met een kalkskelet. Als deze heel kleine diertjes dood gingen, zakten ze naar de bodem waar alleen het kalkskelet overbleef. Door de grote hoeveelheid skeletjes werd dat een dik pakket, een dikke kalklaag, die stevig werd samengedrukt. Zo is de mergel ontstaan. Maar je vindt in die mergellagen ook grote skeletten, bijvoorbeeld van de Mosasaurus, waarvan de kop alleen al anderhalve meter groot is.